moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Niezwykła furażerka kpt. Jankowskiego

Uszyta z białego filcu idealnie chroniła przed słońcem. We wrześniu 1939 roku zmieniła jednak charakter – na czapce pojawił się orzełek. Z czasem dołączyły dwie oficerskie gwiazdki wycięte z… puszki. Choć ze względu na kolor przeczyła wszelkim regułom maskowania, szczęśliwą furażerkę Stanisław „Agaton” Jankowski, cichociemny i żołnierz AK, nosił przez całe Powstanie Warszawskie.

Stanisław Jankowski „Agaton”.

„Ze skrytki podłogowej w moim pokoju wyciągnąłem wisa z czterema pełnymi magazynkami, z których byłem tak dumny, kaburę i białą furażerkę z orzełkiem, którą dostałem od «Krystyny» (Hanny Woyzbun – przyszłej żony)” – tak w książce „Z fałszywym ausweisem w prawdziwej Warszawie” swoje przygotowania do Powstania Warszawskiego opisał Stanisław Jankowski „Agaton”, cichociemny i żołnierz Armii Krajowej.

Orzełek z barykady

Opowiadał jednocześnie historię furażerki, którą uszył z białego filcu wiele lat przed wojną Edward Butrymowicz, mąż Zofii – ciotki Hanny, malarz oraz profesor Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie. „Używał jej przy podlewaniu kwiatów w ogródku na Saskiej Kępie podczas wakacji, a zwłaszcza podczas malowania plenerów”, pisał „Agaton”. Dodał, że kiedy po oblężeniu Warszawy we wrześniu 1939 roku Butrymowiczowie wracali z ul. Frascati, gdzie przebyli oblężenie, na Saską Kępę, przy jednej z barykad znaleźli wojskowego orzełka. „«Krystyna» znała tę furażerkę i czując zbliżające się powstanie, poprosiła o nią dla mnie. Butrymowicz odszukał orzełka i przypiął go do furażerki. Choć ze względu na swój kolor przeczyła wszelkim regułom krycia się i maskowania w terenie, jadąc na zbiórkę 1 sierpnia zabrałem ją ze sobą”, wspominał „Agaton”.

W pierwszych dniach powstania por. Jankowski dowodził plutonem w Batalionie „Pięść” Zgrupowania „Radosław”, a po przejściu sztabu komendanta AK gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” z Woli na Stare Miasto został oficerem do zleceń przy Komendzie Głównej AK. Przed wojną „Agaton” skończył w Warszawie architekturę, a we wrześniu 1939 roku został zmobilizowany do Ośrodka Artylerii Lekkiej w Wilnie. Po wkroczeniu wojsk sowieckich był internowany, ale udało mu się uciec z obozu i przedostać do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii.

W Szkocji przeszedł szkolenie dla przyszłych cichociemnych. W nocy z 3 na 4 marca 1942 roku został zrzucony do kraju, gdzie jako porucznik stanął na czele Wydziału Legalizacji i Techniki KG AK. Pracownicy wydziału pod jego kierownictwem przygotowywali fałszywe niemieckie dokumenty, w które wyposażano żołnierzy polskiego wywiadu oraz kurierów AK podróżujących po okupowanej Europie. „Strzały i detonacje dochodziły ze wszystkich stron, znak, że Powstanie objęło całe miasto. Zajęliśmy na noc kuchnię w drewnianym domku grabarza, który stał tuż obok cmentarza. «Pakulski» [Leon Putowski] nie byłby sobą, gdyby czegoś nie majstrował – wręczył mi osobiście dwie gwiazdki wycięte z puszki od konserw, które pani «Anna» [Anna Bilińska] przyszyła do furażerki”, relacjonował „Agaton”.

Nosił potem tę czapkę przez całe powstanie. W nocy z 13 na 14 sierpnia przedostał się w niej między niemieckimi stanowiskami ze Starówki na Żoliborz z rozkazami dla płk. Mieczysława Niedzielskiego „Żywiciela”, a następnej nocy przeszedł do Puszczy Kampinoskiej do oddziałów Grupy „Kampinos”. Wrócił z nimi na Żoliborz i w nocy z 21 na 22 sierpnia wziął udział w nieudanym ataku na Dworzec Gdański.

Potem wraz z Komendą Główną AK przeszedł do Śródmieścia Południe, gdzie od 8 września dowodził plutonem „Łącz 59”, oddziałem osłonowym Komendy. Jak twierdził „Agaton”, furażerka przez 63 dni i nocy powstania przynosiła mu szczęście. „Utrwalił ją później na zdjęciach powstańczych por. «Kubuś» – Stefan Bałuk. Dziś znać jeszcze na niej postrzał, jaki dostałem wracając ze Stawek na Starówkę, a trzecia gwiazdka wycięta z innej blaszanej puszki od konserw niż dwie poprzednie przypomina mój awans na kapitana pod koniec Powstania”, opisywał.

Po kapitulacji powstania kpt. Jankowski wyszedł z miasta z oficerami KG AK i trafił do niemieckiej niewoli, gdzie został osobistym adiutantem gen. Komorowskiego. Po wojnie postanowił wrócić do kraju i w 1946 roku rozpoczął prace w Biurze Odbudowy Stolicy. Jest współautorem m.in. projektu Trasy W-Z, MDM i planu generalnego zagospodarowania przestrzennego Warszawy. Uczestniczył też w opracowaniu projektów rozbudowy lub odbudowy miast m.in. w Iraku i Jugosławii. Zmarł w 2002 roku i został pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie. Dziesięć lat po śmierci cichociemnego jego syn Michał Jankowski ofiarował Muzeum Powstania Warszawskiego pamiątki po ojcu, wśród nich furażerkę. Niestety, nie zachował się na niej opisywany przez „Agatona” orzełek. Dziś czapkę można oglądać na wystawie „1000 pamiątek”, na której zgromadzono najciekawsze i najcenniejsze przedmioty przekazane do Muzeum w ciągu ostatnich dziesięciu lat.

Tekst pochodzi z wydania specjalnego publikowanego z okazji 74. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.

       

Elektroniczne wersje naszych wydawnictw specjalnych są dostępne na naszym portalu. Mecenasami „powstańczych” jednodniówek są: Polska Grupa Zbrojeniowa, Polska Spółka Gazownictwa, Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe i Fundacja PGNiG Rozgrzewamy polskie serca.

Anna Dąbrowska

autor zdjęć: Stefan Bałuk/ Źródło: MPW

dodaj komentarz

komentarze

~erinab
1533740820
Na zlecenie Związku Powstańców Warszawskich powstaje film o "Agatonie" https://www.sfp.org.pl/2016/wydarzenia,5,27379,0,1,Zakonczyly-sie-zdjecia-do-filmu-Agaton-z-Mateuszem-Banasiukiem-i-Malgorzata-Zajaczkowska.html
B9-01-89-DA

W Brukseli o sytuacji w Syrii i na wschodniej flance NATO
 
Mariusz Błaszczak prawdopodobnie pozostanie na czele MON
Wojsko na Biegu Niepodległości
Wiceprezydent USA o Polsce: jesteśmy rodziną
Codziennie składamy legunom raport
Mroczne serce okupowanej Europy
GROM na kursie działań specjalnych
Sierż. Artur Pelo po raz czwarty zwycięzcą Ćwierćmaratonu Komandosa
Logistycy w akcji
68W Means Lifesaver
Runda jesienna ligi piłkarskiej zakończona
Plan modernizacji technicznej – lotnictwo
Awanse generalskie dla dziewięciu oficerów
Thin Blue Line
Jakie podwyżki dla żołnierzy?
Zmiany emerytalne dla żołnierzy
Szykują się zmiany w wojskowych emeryturach
Ministrowie obrony NATO o sytuacji w Syrii
LITPOLUKRBRIG na Rapid Trident
Wielonarodowy Korpus ćwiczył dowodzenie
Symbol zaklęty w dacie
Sukces polskich żołnierzy na igrzyskach w Wuhan
T-72 strzelają na poligonie
Tyraliera terytorialsów
Obrona bez polityki
„Sophia” – certyfikacja zaliczona!
Nowa spółka lotnicza PGZ
Klasy wojskowe po nowemu
101 lat Niepodległej!
Plany modernizacji wojsk lądowych, część III
Piotr Naimski: w 2022 roku Polska uniezależni się od rosyjskiego gazu
Polacy świętowali niepodległość
Spotkanie szefa MON z doradcą prezydenta USA
Jak Polacy wyzwalali Bredę
Szpadzistki wygrały turniej o Puchar Świata w Tallinie
Nowelizacja ustawy o weteranach w Sejmie
Żołnierze z „Błękitnej Brygady” w błękitnych beretach
PESCO z polskim projektem
Nowi generałowie Wojska Polskiego
ORP „Ślązak” gotowy do służby
Razem się szkolą, razem walczą
Podaruj upominek kombatantowi
Najwyższy skok w tandemie
Jani, Miraculously Saved
Nowy wiceminister w MON
Kto nie będzie rozmawiał z Ławrowem, będzie rozmawiał z Szojgu
Black Jack ściąga do Polski
Plan modernizacji marynarki wojennej
Wołyńskie lwie serca
Awanse na 11 listopada
Polscy lekkoatleci pokazali moc
Złoto i srebro maratończyków na zakończenie igrzysk
Wyzwania polskiej fotoniki
Eksperyment z przywództwa
Żołnierze w drodze na misję w Libanie
Niechciany traktat
Korpus podoficerów – tu zajdą zmiany

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Inspektorat Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO